آرامش خاصي در بلندي هاست
آسودگي فراواني براي قلب ها
به آنها مي نگريم و طبيعت ما از
حيات آنها سرشار مي گردد
قدم بر بلنداي آزاديشان مي گذاريم
تا ناهنجاري هاي زندگيمان را فراموش كنيم
ژنو فري وينتروپ
فصل 13 از دستور کار 21 داراي اين عنوان است: مديريت اکوسيستم هاي شکننده- توسعه پايدار کوهستان كه در اين بخش کوهستان به عنوان يک اکوسيستم حساس و آسيب پذير و در عين حال تاثيرگذار و ارزشمند مورد بررسي قرار گرفته است و بر ايجاد و تقويت دانش و آگاهي هاي اکولوژيکي و توسعه پايدار کوهستان تاکيد شده است. همچنين، مديريت تلفيقي آبخيزهاي کوهستاني و رفاه و معيشت جوامع کوه نشين مطرح شده است.
كوه منبع مهمي براي آب، نيرو و تنوع زيستي محسوب ميشود. به علاوه ، كوه منشا منابع كليدي چون كانيها، محصولات جنگلي و زراعي و همچنين تفريحات است. كوهها به مثابه يكي از اكوسيستمهاي اساسي و شاهدي بر زيست شناسي پيچيده و مرتبط سياره ما براي بقاي اكوسيستم جهاني ضروري هستند. با اين حال، اكوسيستمهاي كوهستاني با سرعت در حال تغيير هستند. چنين گمان ميرود كه اين اكوسيستم ها در معرض فرسايش سريع خاك، لغزندگي زمين و نابودي سريع زيستگاهها و تنوع ژنتيكي قرار گرفتهاند.
ازلحاظ انساني،فقر فزايندهاي دربين ساكنين كوهستان وافت شديدي دردانش بوميان مشاهده ميشود. درنتيجه، دراكثرمناطق كوهستاني جهان شاهدتخريب زيست محيطي هستيم. لذا، مديريت متناسب منابع كوهستان و توسعه اجتماعي ، اقتصادي مردم آن شايسته توجه و اقدام فوري است.
سال بين المللي کوه ها
از ابتداي سال 2000 بسياري از کشورهاي کوهستاني جهان نخستين اقدامات سال 2002 را با تشکيل کميته هايي در سطح ملي و تدوين اهداف و برنامه هاي آن آغاز نمودند. از جولاي همان سال (تير و مرداد 1379) وب سايت اختصاصي سال 2002 توسط فائو فعال گرديد که آخرين اخبار و اطلاعات را در اختيار علاقه مندان قرار مي دهد. بر طبق آخرين آمار در حدود 60 کشور جهان کميته ملي و 30 کشور ديگر، از جمله جمهوري اسلامي ايران، کميته هاي مشابهي به منظور پيشبرد اهداف سال بين المللي کوه ها تشکيل داده اند.
همزماني دو رويداد مهم جهاني يعني "سال بين المللي کوه ها" (IYM) و "اجلاس جهاني توسعه پايدار" (WSSD) در ژوهانسبورگ، ضمن فراهم آوردن فرصتي استثنايي، تعهدات بيشتري را پيش روي دست اندرکاران محيط هاي کوهستاني قرار داد. در سومين نشست مقدماتي اجلاس ژوهانسبورگ، که از 25 مارچ تا 5 آوريل 2002 درنيويورک تشگيل شد، طرح مقدماتي "مشارکت بين المللي براي توسعه پايدار کوهستان" که از طرف فائو، يونپ(UNEP)، کشورهاي گروه 2002 (اتريش، بوليوي، فرانسه، ايتاليا، قرقيزستان، نپال، پرو، سوئيس، اسلوني، لائوس، بوتان، آلمان و ...) تهيه شده بود ارائه شد. اين سند در چهارمين نشست مقدماتي در بالي اندونزي نهايي گرديد. در اين طرح پي گيري و اجراي بخش 13 دستور کار 21 با توجه به نقش گروه هاي ذيربط از جمله جوامع شهري، بخش خصوصي، سازمان هاي غير دولتي (NGOs)، دانشگاهيان و سازمان هاي تحقيقاتي پيش بيني شده است. در روزهاي پيش از اجلاس ژوهانسبورگ، پيش نويس "بخش کوهستان" به عنوان بخشي مستقل در سند نهايي اجلاس ژوهانسبورگ پيشنهاد گرديد. سند" مشارکت بين المللي براي توسعه پايدار کوهستان" در سپتامبر آن سال در اجلاس ژوهانسبورگ مورد تصويب قرار گرفت. از آخرين رويدادهاي مهم در سال بين المللي کوه ها "اجلاس جهاني کوهستان" مي باشد که با حضور 600 نماينده از کشورهاي مختلف جهان در بيشکک قرقيزستان برگزار گرديد. در اين اجلاس سياست ها و استراتژي جهاني به منظور ريشه کني فقر و گرسنگي در کوهستان، کشاورزي، مديريت پايدار منابع و نيز گسترش صلح در نواحي کوهستاني تدوين گرديد.
روند رو به رشد توجه به محيط هاي کوهستاني که از سال 1992 آغاز شد، در سال بين المللي کوه ها به اوج خود رسيد که از اين رهگذر چشم انداز روشن و اميد بخشي براي حفظ و حمايت از اين اکوسيستم هاي ارزشمند ترسيم گرديده است.
فصل 24 از دستور كار 21 اين چنين است: " اقدام جهانى براي زنان در راستاى توسعه پايدار و عدالت" كه به بيان يك سلسله فعاليتها و تدوين برنامه هايى را براى اجراى دستور كار توسط دولتها مىگذارد.
زن در سنت نمادين بسياري از تمدن ها نه تنها زميني است که به گياهان و موجودات زنده هستي مي بخشد، بلکه آب نيز هست که رشد همه چيز بدان وابسته است. اگر در راستاي توسعه پايدار از توانايي نيمي از بشريت استفاده نشود، چگونه مي تواند توسعه پايدار واقعي به وجود آيد. مشارکت فعال زنان در جهت نهادينه کردن فرهنگ و ضرورت ايجاد بسترهاي لازم جهت نيل به توسعه پايدار امري است که جهانيان آن را پذيرفته و بر آن تأکيد دارند. در واقع مي توان از زنان به عنوان فرهنگ سازان توسعه پايدار نام برد. در اصل بيستم بيانه ريو آمده است: "بانوان سهمي حياتي در نحوه بهره برداري و توسعه زيست محيطي دارند، لذا مشارکت همه جانبه آنها براي دستيابي به توسعه پايدار ضروري است." مشارکت فعال زنان در جهت نهادينه کردن فرهنگ ضرورت ايجاد بسترهاي لازم جهت نيل به توسعه پايدار امري است پذيرفته شده از طرف جهانيان و در کشورهايي که اين اصل به اجرا در آمده است، با سرعت قابل توجهي به سوي توسعه پايدار در حرکت هستند. ما اعتقاد داريم که زنان محور توسعه پايدار هستند چرا که هر گاه آلودگي و عدم توسعه يافتگي به وجود آيد آسيب پذيرترين اقشار زنان و کودکان هستند. د.
هنگامي که به زنان به عنوان مادر توجه مي شود معناي نقش آن ها در توسعه پايدار را مي توان پررنگ تر احساس کرد. از آنجا كه زنان از آسيب پذيرترين گروههاى اجتماعى مىباشند ، بدين لحاظ ضرورت دارد نقش مشاركتى آنان در سطوح مختلف تصميم سازى، تصميمگيرى و اجرا و پايش و ارزيابى به رسميت شناخته شود. اين مهم مقدور نيست مگر آن كه در ساختارهاى اجتماعى، اقتصادى و فرهنگى حداقل در منطقهاى كه در آن زندگى مىكنيم به وجود آيد و به ويژه در زمينه حفاظت از محيط زيست، حضور زنان در عرصه تصميم سازى، تصميمگيرى، برنامه ريزى و نظارت و ارزيابى گسترده گردد. علاوه بر اين زنان مىتوانند بزرگترين آموزشگران محيط زيست در جوامع و نيز به عنوان آموزشگران نسلهاى بعد باشند در اين آموزشها، بايد به اين امر توجه شود كه زمين از آن همه است و تنها يك زمين داريم. فهرستى از اين اقدامات ضرورى در فصل 24 دستور كار 21 آمده است. موضوع بهبود وضعيت زنان، توانمند سازى زنان، دسترسى به فرصتهاى برابر و برخوردارى از تساوى جنسيتى موضوعى است كه در اسناد اجلاسهاى بين المللى ديگر نظير سند كارپايه كنفرانس جمعيت و توسعه ملل متحد و نيز اهداف توسعه هزاره مطرح شده است.است.
Sustainable Consumption and Production
فصل 4 دستور كار 21 داراي اين عنوان است:تغيير الگوهاي مصرف ،كه دو برنامه اصلي را مطرح مي كند:
) تمركز بر الگوهاي ناپايدار توليد و مصرف
۲) توسعه سياستها و استراتژيهاي ملي براي تشويق در جهت تغيير الگوهاي مصرف ناپايدار
در اين مبحث به ذكر اين مسئله مي پردازد كه دليل اصلي زوال پذيري مداوم محيط زيست ،وجود الگوهاي ناپايدار توليد و مصرف است و در ادامه به تشويق بكارگيري سياستهايي نظير بازيافت ،دريافت ماليات و
...اشاره دارد
در فاصله بين سالهاي 1992 تا 2002 (اجلاس ريو تا ژوهانسبورگ) فعاليتهاي بسياري در سطح ملي و بين المللي در زمينه توليد و مصرف پايدار انجام شد.
در بيانيه ژوهانسبورگ بطور ويژه به اهميت تغيير الگوها بعنوان يكي از اركان ضروري توسعه پايدار توجه شد.و يكسري فعاليتها و اقدامات در همه سطوح توصيه شد .يكي از اين اقدامات، فراخوان توسعه يك برنامه 10 ساله براي حمايت از اقدامات ملي و منطقه اي براي تسريع حركت به سوي توليد و مصرف پايدار است.
فصل 40 از دستور کار 21 , کشورهای جهان و جوامع بین المللی را دعوت به ایجاد مجموعه شاخصهای توسعه پایدار می نماید. چنین شاخصهایی منجر به افزایش تمرکز بر روی موضوع توسعه پایدار و کمک به تصمیم گیرندگان در تمامی سطوح در زمینه بکارگیری راهبردهای ملی مبتنی بر پایداری می نماید.
استفاده از شاخصهای مناسب , منجر به تصمیم سازی بهتر و اقدامات موثرتر از طریق ساده سازی,شفاف سازی و تبدیل انبوهی از اطلاعات به اطلاعات قابل استفاده جهت تصمیم گیرندگان می گردد.
بخش توسعه پایدار ملل متحد , تاکنون اقدام به انتشار سه مجموعه برای شاخصهای توسعه پایدار نموده است که به ترتیب در سالهای 1996 و 2000 و آخرین نسخه که در حال حاضر مورد استفاده است , در سال 2006 بر اساس بازنگری نسخه قبلی توسط کار گروهی متشکل از متخصصان کشورهای درحال توسعه و توسعه یافته ,نموده است.
این مجموعه شامل 96 شاخص است که زیرمجموعه ای آن با 50 شاخص اصلی برای استفاده عموم کشورها دارای اهمیت است.این مجموعه به عنوان راهنما همراه با اسناد مرتبط جهت استفاده توسط کشورهای مختلف تهیه شده و به گونه ای است که قابلیت استفاده توسط کشورهای مختلف را داراست.
این مجموعه شامل 14 محور شامل:فقر,حکومت داری (Governance) , سلامت ,آموزش , جمعیت شناسی , بلایای طبیعی,اتمسفر, سرزمین (land ), اقیانوسها , دریاها و مناطق ساحلی, آب شیرین , تنوع زیستی , توسعه اقتصادی ,مشارکت در اقتصاد جهانی والگوی تولید و مصرف می باشد.که هر محور به ترتیب دارای شاخص و زیر شاخصهای مربوطه می باشد.
لازم به ذکر است راهبردهای ملی برای توسعه پایدار در هر کشور همراه با مجموعه مکمل آن یعنی شاخصها قابلیت لازم را جهت پایش روند توسعه امکانپذیر خواهد نمود ضمن اینکه نباید فراموش نمود که موضوع توسعه پایدار به همه آحاد یک جامعه تعلق دارد لذا این حق همگان است که به وضوح از وضعیت مطلع بوده تا بتوانند بطور فعالانه در پیشبرد اهداف ملی مشارکت نمایند.
کشور ما همچون سایر موضوعات مربوط به توسعه پایدار فاقد چنین مجموعه ای در سطح ملی می باشد. هر چند سازمانها و وزارتخانه هایی که مشغول جمع آوری اطلاعات در حوزه فعالیت خویش هستند می توانند با الگوگیری از چنین مجموعه هایی فرآیند دستیابی به چنین مجموعه ای در سطح ملی در آینده را تسریع نمایند.
من امیدوارم مسئولان و متخصصان دستگاههای مختلف به این بخش توجه لازم و کافی بنمایند.
در ذیل نمونه هایی از شاخصهای ملی توسعه پایدار سازمانهای بین المللی و چند کشور جهت مطالعه بیشتر قرار داده شده است .
بخش توسعه پایدار ملل متحد
http://www.un.org/esa/sustdev/natlinfo/indicators/isd.htm
شاخصهای توسعه پایدار اتحادیه اروپا
کشورکانادا
کشور فنلاند
http://www.ymparisto.fi/default.asp?node=12282&lan=en
کشوراسکاتلند
http://www.scotland.gov.uk/Publications/2003/02/16430/18411
کشور تایوان
http://theme.cepd.gov.tw/sustainable-development/eng/main.htm
کشور لیتوانی
http://www.lva.gov.lv/produkti/sdil2003/
و داستان همچنان ادامه دارد............
تقویت نقش گروه های مهم در توسعه پایدار
فصل سوم از دستور کار 21 دارای این عنوان است:"تقویت تقش گروههای مهم". که در این مبحث چنین می گوید:یکی از پیش نیازهای زیر بنایی برای دستیابی به توسعه پایدار مشارکت گسترده مردم در تصمیم گیری هاست.
در متن دستور کار 21 نه گروه اصلی به غیر از دولت به عنوان ذینفعان شناخته شده اند: کودکان و نوجوانان ,زنان ,سازمانهای غیر دولتی, مسئولین محلی, کارگران و اتحادیه های اصناف, تجارت و صنعت, علم و تکنولوژی و کشاورزان.
دستور کار 21 تصریح می نماید که برای ایجاد نوع جدید مشارکت در همه سطوح, بایستی زمینه درگیر شدن گسترده همه بخشهای اجتماعی و اقتصادی را در دستیابی به توسعه پایدار مهیا نمود که شامل مشارکت در شناخت مشکلات, طراحی و بکارگیری راه حل ها و پایش نتایج و دسترسی همگانی به اطلاعات در خصوص تمامی موضوعات و فعالیتهای مرتبط با توسعه پایدار می باشد.
برقراری ارتباط موثر بین شبکه های ارتباطی گروههای اصلی از اهمیت زیادی برخوردار است ضمن اینکه تدارک آموزشهای لازم برای تمامی گروه ها و از حذف موانع در راه دستیابی به توسعه پایدار نیز حیاتی است.
بهر حال گام اولیه برای حرکت به سوی تصمیم گیریهای مبتنی بر پایداری به رسمیت شناختن این گروههای اجتماعی و ایجاد سازوکارهایی درجهت مشارکت آنان در تصمیم سازی هاست.آنچه که هنوز حتی ردپایی از آن در کشور ما به چشم نمی خورد........
و داستان همچنان ادامه دارد.........
ما برای کودکانمان میراث گرانبها و مسئولیتی دشوار برجای خواهیم گذاشت.آیا آنها را برای حفظ و پاسداشت این میراث عظیم یعنی حفظ کره زمین آماده می کنیم؟
30درصد جمعیت کل جهان و 50 درصد جمعیت کشورهای در حال توسعه را کودکان تشکیل می دهند.کودکان امروز مدیران متخصصان کارگران زنان خانه دار و .... فردای ما هستند.هر آنچه انسان در کودکی می آموزد بطور عمیقی در لوح وجود وی نقش می بندد و آنچه امروز می توانیم به کودکانمان بیاموزیم و آن را در نهاد پاک و لطیفشان تبدیل به یک باور عمیق و جدی کنیم هرگز و هرگز فردا برایمان میسر نخواهد بود.
توسعه پایدار ما را مجبور می کنید تا کره زمین را برای کودکانمان حفاظت کنیم در حالیکه از منایع آن را بطور کنترل شده استفاده میکنیم ولی ما در مسیر مقابلمان با فقر مالی سلامت و آموزش و منابع طبیعی مواجهیم . در مفهوم توسعه پایدار ریشه کنی فقربه عنوان دشمن قدرتمند رفاه کودکان و سلامت کره زمین باید بسیار مورد توجه قرار گیرد.کودکان خود آینده هستند.فعالیتهای امروز ما دنیای فردا کودکان را رقم می زند.
ما باید بر بحرانهای توسعه پایدار نه تنها برای کودکانمان بلکه با کودکانمان غلیه کنیم.
کودکان از گروههای آسیب پذبر در جامعه انسانی هستند.فصل 25 دستور کار 21 دارای عنوان "کودکان و جوانان در توسعه پایدار" می باشد.آموزش مفهوم توسعه پایدار به زبان ساده برای کودکان و فراهم آوردن امکان شنیدن صدای کودکان و ایجاد ارتباط دو جانبه با آنها در این خصوص از برنامه های کشورهای فعال در زمینه توسعه پایدار است.کشورهای مختلف جهان از توسعه یافته و نیافته توچه ویژه ای یه این موضوع می نمایند.
ما در این میان چه کرده ایم و چه می کنیم؟ چه وقت زنگ های خطر برای ما به صدا درخواهند آمد راستی چه وقت؟؟
این هم چند آدرس برای دیدن فاصله ها !!!!!!!!
http://www.un.org/esa/sustdev/documents/agenda21/english/agenda21chapter25.htm
http://www.unicef.org/events/wssd/
http://www.jsdnp.org.jm/kidsnet2.htm
http://www.english-nature.org.uk/science/nature_for_schools/primary_3.asp
http://www.defra.gov.uk/schools/susdev.htm
و داستان همچنان ادامه دارد..........
در سال ۱۹۹۲ ميلادي ،بيش از نفر از سران كشورهاي مختلف در كشوربرزيل و در شهر ريودوژانيرو طي اولين اجلاس بين المللي زمين گرد هم آمدند تا به بررسي مشكلات مربوط به حفاظت از محيط زيست و توسعه اقتصادي و اجتماعي در جهان بپردازند.
در اين نشست كنوانسيون تغيير اقليم ،كنوانسيون تنوع بيولوژيكي ،بيانيه ريو و دستور كار ۲۱ به تصويب رسانيده شد.دستور كار ۲۱ يك برنامه ۳۰۰ صفحه اي براي دستيابي به توسعه پايدار در قرن بيست و يكم مي باشد.
متعاقب اين قضيه كميسيون توسعه پايدار با هدف پايش و گزارش دهي بكارگيري توافق نامه هاي اجلاس زمين تشكيل شد.و در خصوص بازنگري اجراي پيشرفت اين برنامه در سال ۱۹۹۷ يعني ۵ سال بعد توافق حاصل گرديد.بعدها اين جلسه ويژه به بررسي اينكه تا چه ميزان كشورهاي مختلف ،سازمانهاي بين المللي و مردم نسبت به چالشهاي عنوان شده در اجلاس زمين توجه نموده اند تشكيل گرديد.
بهر حال پس از آن و تاكنون اين قضيه همچنان مركز توجه ذينفعان مختلف از سازمانهاي بين الملي گرفته تا دولتها و سازمانهاي غير دولتي و ... بوده است.عليرغم گذشت ۱۵ سال از برگزاري اجلاس زمين و صدور دستور كار ۲۱ هنوز ردپايي قابل توجه از اين برنامه جهاني در تصميم سازيهاي كلان و خرد به چشم نمي خورد.
